Tomografia i rezonans magnetyczny

Tomografia i rezonans magnetyczny

Pracownia Tomografii Komputerowej (TK)

Pracownia Tomografii Komputerowej działająca na terenie USK w Białymstoku zorganizowana została przez firmę TMS Diagnostyka Sp. z o.o. na podstawie dwustronnej umowy zawartej ze Szpitalem.

Dyrektor medyczny: prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Tarasów

Zastępca dyrektora: dr n. med. Dorota Werel

Dane rejestracyjne i adresowe:

Pracownia TK nr 1
ul. M. Skłodowskiej-Curie 24A
15-276 Białystok
Tel. sekretariat: 85 831 8901
Tel. rejestracja: 85 831 8900
Fax.: 85 831 8926
e-mail: usk@tmsdiagnostyka.pl

Pracownia TK nr 3
ul. Żurawia 14
15-540 Białystok
tel.: +48 85 744 70 20
fax.: +48 85 744 70 90
e-mail: zurawia@tmsdiagnostyka.pl

kierownik Pracowni TK nr 3 - dr n. med. Andrzej Kuźmicz

Rejestracja na badania:

  • telefoniczna pod nr
    + 48 85 831 8900 (Pracownia TK nr 1)
    + 48 85 744 70 20 (Pracownia TK nr 3)
  • osobiście od poniedziałku do piątku w godz. 8.00 – 18.00

 

Badania wykonywane są na podstawie skierowania:

  • dla pacjentów Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego
  • dla pacjentów innych szpitali Województwa Podlaskiego w ramach 24-godzinnego dyżuru
  • dla pacjentów w ramach umowy z NFZ (bezpłatnie)
  • dla pacjentów i podmiotów prywatnych

 

Więcej informacji dla pacjentów oraz informacji o pracowniach TK i MR prowadzonych przez TMS Diagnostyka Sp. z o.o.: na stronie www.tmsdiagnostyka.pl

Ogólna informacja o badaniu Tomografem Komputerowym.

Wielorzędowa Tomografia Komputerowa - multislice tomography - MSCT)

Metoda tomografii komputerowej została wprowadzona do praktyki klinicznej na początku lat 70. Twórcy tej techniki diagnostycznej Godfrey Hounsfield i Allan McLeod Cormack zostali uhonorowani za to odkrycie Nagrodą Nobla w 1979 r. Od tego czasu trwa stałe doskonalenie metodyki badania dokonujące się dzięki unowocześnianiu samych tomografów komputerowych, jak też dzięki rozwojowi technik prezentacji obrazów.

Zasadą działania tomografu komputerowego polega na umieszczeniu pacjenta w aparacie (tzw. okolu, ang. gantry), wewnątrz którego ruchem okrężnym porusza się lampa rentgenowska wykonując obrót w zakresie 360o. Dzięki temu w badaniach TK możliwe jest uzyskiwanie obrazów poprzecznych (osiowych) badanych obiektów. Obrazy kolejnych warstw (skany) uzyskuje się przesuwając obiekt badany do wnętrza aparatu.  W pierwszych tomografach komputerowych każdy skan wykonywany był oddzielnie, we współczesnych tomografach spiralnych wykonuje się tzw. skan spiralny, polegający na tym, iż lampa wiruje ruchem ciągłym i jednocześnie stół z pacjentem ruchem ciągłym wjeżdża do aparatu. Dzięki takiej metodzie uzyskuje się dane objętościowe (w 3 płaszczyznach).

            W tomografii wielorzędowej (multislice tomography - MSCT) podczas jednego obrotu lampy uzyskuje się wiele skanów równocześnie, dzięki zastosowaniu wielu rzędów detektorów. Obecnie stosowane są tomografy 2, 4, 8, 16, 32 i 64 rzędowe. Zastosowanie wielu rzędów detektorów pozwala znacząco skrócić czas badania, natomiast uzyskane dane cechują się wysoką rozdzielczością przestrzenną, a więc zdolnością do rozróżniania bardzo drobnych szczegółów. W nowoczesnych tomografach wielorzędowych możliwe jest uzyskanie warstw o grubości 0,4 mm. Skrócenie czasu badania umożliwia natomiast kilkukrotne skanowanie badanego obszaru w bardzo krótkich odstępach czasowych. Pozwala to na dokonywanie badań dynamicznych np. wątroby gdzie bardzo istotne jest uwidocznienie kolejnych faz napływu środka kontrastowego przez różne układy naczyniowe – oddzielnie fazy tętniczej i wrotnej.

Jakkolwiek w badaniach TK podstawą nadal jest analiza warstw poprzecznych, obecnie zastosowanie znajdują różne rodzaje prezentacji obrazowych ułatwiających rozpoznanie. Do tych aplikacji graficznych należą:

  • rekonstrukcje wielopłaszczyznowe (multiplanar reconstrucion - MPR) – w dowolnie wybranej płaszczyźnie anatomicznej (Ryc.)
  • rekonstrukcje krzywoliniowe (curved planar - CPR) – wzdłuż krzywych, np. wzdłuż przebiegu naczyń, krzywizn kręgosłupa (Ryc.)
  • rekonstrukcje w projekcji maksymalnej intensywności (maximum intensity projection –MIP) – gdzie wyświetlane są jedynie punkty (piele) obrazowe o największej jasności, natomiast tło (pozostałe struktury) są czarne; rekonstrukcje te używane są do oceny naczyń (Ryc.)
  • rekonstrukcje objętościowe kodowane kolorem (volume rendering - VR) – poszczególnym Pielom obrazu przypisywany jest określony kolor, zależnie od stopnia pochłaniania promieniowania rentgenowskiego
  • rekonstrukcje powierzchniowe (shade surfach display – SSD), w których uzyskuje się cieniowane odwzorowanie powierzchni, używane np. w badaniu płuc (Ryc.)
  • endoskopowe rekonstrukcje wirtualne (wirtualna bronchoskopia, kolonoskopia, angioskopia) – przedstawiające wnętrze badanych struktur, a więc obraz jaki uzyskuje się wprowadzając endoskop do światła np. jelita (Ryc.).

Uzyskane obrazy można dowolnie obracać na ekranie komputera, usuwać elementy przesłaniające ocenianą strukturę, zmieniać nawet natężenie, kolor i kierunek oświetlenia.

Badanie jelita cienkiego – enterokliza oraz jelita grubego – wirtualna kolonoskopia

W enteroklizie wypełnia się jelito cienkie płynem przez cewnik umieszczony (najczęściej endoskopowo) w dalszej części dwunastnicy. Następnie po podaniu środka cieniującego ocenia się grubość ściany jelita, jego wzmocnienie, ewentualne zwężenia, guzy, występowanie przetok, a także zmian poza światłem jelita (np. ropni). Według ostatnich doniesień z literatury światowej jest to obecnie metoda z wyboru m.in. w ocenie zmian zapalnych w chorobie Leśniowskiego - Crohna (Ryc.), a także guzów jelita cienkiego. Kolonoskopia wirtualna (Ryc.) jest metodą pozwalającą na uwidocznienie wnętrza jelita grubego. Po odpowiednim oczyszczeniu jelita grubego wypełnia się je powietrzem i wykonuje badanie TK, uzyskując obraz endoskopowy. W porównaniu z tradycyjną kolonoskopią ta technika jest szybsza, lepiej tolerowana przez pacjentów oraz nie wymaga sedacji - pacjenci mogą wrócić do normalnej aktywności tuż po zakończeniu badania. Ujemną stroną badania jest brak możliwości weryfikacji histologicznej wykrytych zmian patologicznych oraz bezpośredniej interwencji terapeutycznej (np. usunięcia polipa). Kolonoskopia wirtualna pozwala na wykrywanie polipów jelita grubego nawet o średnicy do 5 mm i staje się obecnie metodą przesiewową w wykrywaniu wczesnych postaci raka jelita grubego.

Bronchoskopia wirtualna

Obraz uzyskiwany w tym badaniu jest zbliżony do uzyskiwanego w klasycznej bronchoskopii optycznej. Badanie pozwala na uwidocznienie wnętrza drzewa oskrzelowego do 5.-7. rzędu rozgałęzień, podczas gdy bronchoskopia tradycyjna ogranicza się zazwyczaj do oskrzeli 3. rzędu. Do wykonania badania nie jest potrzebne przygotowanie i jego wykonanie jest możliwe praktycznie w każdym badaniu MSCT klatki piersiowej. Wirtualna bronchoskopia pozwala na ocenę guzów wewnątrzoskrzelowych, zwężeń dróg oddechowych oraz drożności stentów.

Obrazowanie naczyń – angiografia TK

Szczególnie istotne zastosowania wielorzędowa tomografia komputerowa znalazła w obrazowaniu naczyń. Angiografię tomografii komputerowej (angio-TK) wykonuje się po dożylnym podaniu jodowego środka cieniującego. Dobór odpowiedniego opóźnienia w akwizycji danych w zależności od badanego obszaru naczyniowego pozwala na uzyskanie obrazu w fazie tętniczej bądź żylnej. Zakres zastosowań badań angiografii TK jest bardzo szeroki i obejmuje praktycznie wszystkie naczynia: mózgowe, szyjne, naczynia kończyn, naczynia jamy brzusznej oraz klatki piersiowej. Angio-TK ma szczególnie istotne znaczenie w rozpoznawaniu tętniaków i innych malformacji naczyń wewnątrzczaszkowych, zwężeń tętnic szyjnych, trzewnych, nerkowych, a także w diagnostyce zmian miażdżycowych tętnic kończyn. Angiografia TK jest szczególnie przydatną metodą w planowaniu zabiegów operacyjnych poszerzania tętnic oraz wszczepiania protez wewnątrznaczyniowych (stentgraftów).

Przygotowanie do badań tomografii komputerowej

  • Badanie wykonywane jest na czczo (co najmniej 5 godzin przed badaniem należy powstrzymać się od jedzenia).Jeśli badanie wykonywane jest w godzinach popołudniowych można zjeść śniadanie.Nie należy powstrzymywać się od picia płynów. Przed badaniem wskazane jest przyjęcie zwykłej, dziennej ilości płynów (1-2 litry). Można pić wodę niegazowaną, niesłodzone soki owocowe, lekką herbatę.W dniu badania należy zażyć stale przyjmowane leki. Na badanie należy zgłosić się pół godziny przed planowanym terminem. Należy zabrać ze sobą wyniki wcześniejszych badań obrazowych (zdjęcia rtg, USG, TK i MR oraz opisy badań) oraz dokumentację z przebiegu leczenia (karty informacyjne, wypisowe, wyniki badań).
  • Przed badaniami TK jamy brzusznej i miednicy należy zabrać ze sobą 1,5 litra wody niegazowanej.

Przygotowanie do badania kolonoskopii wirtualnej TK

Przygotowanie do badania ma na celu całkowite usunięcie z jelita grubego mas kałowych, które przesłaniają błonę śluzową jelita. Na dwa dni przed zaplanowanym terminem należy pozostać na diecie płynnej. Można jeść wodniste zupy bez makaronu, galaretki owocowe, pić soki owocowe, herbatę i kawę z cukrem, wodę. Należy pamiętać o tym aby przyjmować minimum 3 litry płynów dziennie. Wskazane jest unikanie mleka i jego przetworów. Dzień przed badaniem nie wolno nic jeść. Należy pić jedynie wodę niegazowaną. Na dzień przed badaniem po godzinie 12.00 należy przyjąć preparat Fortrans (dostępny w aptece na receptę), łącznie 4 torebki każda rozpuszczona w litrze przegotowanej wody. Ze względu na biegunkę występującą w czasie przyjmowania preparatu Fortrans ("oczyszczenie jelita") wskazane jest, aby w tym czasie przebywać w domu. Dzień przed badaniem, po zjedzeniu śniadania, ok. godziny 13 rozpocząć picie preparatu "Fortrans". Preparat przygotować zgodnie z instrukcją znajdującą się w opakowaniu (każda saszetka rozpuszczona w 1 litrze płynu - wody mineralnej, niegazowanej lub chłodnej przegotowanej). Dla poprawy smaku można pić płyn chłodzony w lodówce lub dodać do niego sok np. grejpfrutowy lub cytrynowy. Płyn należy pić z szybkością 1 litra na godzinę. O godzinie 18 tego samego dnia należy wykonać Enemę (wlewka doodbytnicza dostępna w aptece bez recepty). W dniu badania należy pozostać na czczo. Dwie godziny  przez badaniem należy ponownie wykonać Enemę. Jeśli badanie wykonywane jest po południu, to do jego czasu również należy powstrzymać się od jedzenia. Można pić jedynie wodę niegazowaną.

Jeśli bierzesz leki nasercowe, możesz je przyjąć jak zwykle rano popijając je małą ilością niegazowanej wody.

Jeśli jesteś chory na cukrzycę, skonsultuj przygotowanie do badania z lekarzem.

Badanie MSCT serca i naczyń wieńcowych (kardio-TK)

Badanie kardio-TK składa się z 3 części: oceny tzw. Calcium Score, angiografii naczyń wieńcowych oraz oceny funkcjonalnej mięśnia sercowego. Podstawą oceny są rekonstrukcje obrazowe wielopłaszczyznowe (MPR), krzywoliniowe (wzdłuż przebiegu naczynia – CPR) oraz rekonstrukcje trójwymiarowe (3D). Kardio-TK pozwala na ocenę anomalii ujść tętnic oraz anomalii naczyń wieńcowych, ocenę zwężeń  tętnic wieńcowych łącznie z określeniem wielkości i rodzaju blaszek miażdżycowych. Badanie kardio-TK stosowane jest także do oceny drożności stentów i pomostów aortalno-wieńcowych (bypassów). Badanie Calcium Score jest oceną stopnia uwapnienia naczyń wieńcowych, uważanego za jeden z niezależnych czynników wystąpienia objawów choroby wieńcowej. Badanie funkcji lewej komory pozwala na ocenę kurczliwości mięsnia sercowego i ocenę frakcji wyrzutowej. Obecnie nie ma jeszcze uzgodnionego ostatecznego stanowiska dotyczącego wskazań do badania serca za pomocą MSCT. Proponowane wskazania do wielorzędowej tomografii komputerowej serca obejmują:

  • wykluczenie istotnego zwężenia tętnicy wieńcowej
  • ocena wskaźnika uwapnienia
  • nieprawidłowości ujść tętnic wieńcowych oraz mostków mięśniowych
  • ocena zwężeń w pniu lewej tętnicy wieńcowej
  • ocena drożności pomostów aortalno-wieńcowych
  • obrazowanie anatomii serca ze szczególnym uwzględnieniem budowy lewego przedsionka i spływu żył płucnych
  • obrazowanie guzów serca (metodą z wyboru jest nadal rezonans magnetyczny)
  • diagnostyka bólu w klatce piersiowej - wykluczenie choroby wieńcowej, rozwarstwienia aorty i zatorowości płucnej

Porównanie MSCT naczyń wieńcowych i angiografii inwazyjnej

  1. Badanie nieinwazyjne (ocena samego calcium score nie wymaga podania kontrastu), natomiast wykonanie pełnego badania łącznie z angiografią naczyń wieńcowych wymaga podania kontrastu zawierającego jod. Badanie nieinwazyjne – bez powikłań, skanowanie całego serca jest wykonywane w ciągu kilkunastu sekund, pobyt chorego w pokoju badań trwa około 30 min, badanie nie wymaga hospitalizacji. Przestrzenne obrazowanie anomalii naczyń wieńcowych. Lepszy zarys i obrazowanie zwężenia ujść prawej i  lewej tętnicy wieńcowej a także pnia lewej t. wieńcowej. Możliwość uzyskania rzeczywistego obrazu 3D drzewa naczyń wieńcowych, co jest szczególnie przydatne przez planowanym zabiegiem kardiochirurgicznym. Badanie kardio-TK pozwala dokładnie uwidocznić depozyty wapnia i morfologię blaszki miażdżycowej, w tym także blaszek zlokalizowanych na zewnątrz naczynia (wówczas światło naczynia jest prawidłowe pomimo obecności zmian miażdżycowych), choć MSCT jest nadal mniej czułą techniką oceniającą blaszkę niż koronarografia konwencjonalna.
  2. Możliwość analizy w czasie jednego badania – naczyń wieńcowych, zastawek, jam serca, masy mięśniowej, morfologii blaszek. Przeciwwskazania do badania kardio-TK:
    • migotanie przedsionków utrwalone, liczne pobudzenia dodatkowe lub inne zaburzenia rytmu serca
    • niewydolność oddechowa, brak możliwości wstrzymania oddechu na ok. 30 sek.
    • nietolerancja jodowych środków kontrastowych
    • inne: ciąża, niewydolność krążenia, niewydolność nerek, wole nadczynne, szpiczak mnogi, nadczynność tarczycy
  3. Należy podkreślić iż pomimo zalet przedstawionych powyżej klasyczna koronarografia jest nadal badaniem referencyjnym.

Przygotowanie chorego do badania MSCT naczyń wieńcowych i serca

  1. W dniu badania i poprzedzającym  obowiązuje zakaz picia napojów zawierających kofeinę (kawa, napoje energizujace, mocna herbata). Nie należy przyjmować viagry i podobnych preparatów w dniu badania i dniu poprzedzającym badanie (te preparaty mogą być przeciwwskazane, jeśli zajdzie potrzeba zastosowania innych leków w czasie badania, wątpliwości  należy wyjaśnić z lekarzem prowadzącym i kierującym na badanie). W dniu badania należy pozostawać na czczo co najmniej 6 godzin przed jego wykonaniem. Można pić wodę. Jeżeli  chorujesz  na cukrzycę i przyjmujesz leki przeciwcukrzycowe, koniecznie należy poinformować o tym personel pracowni. Jeżeli  pojawiają się objawy  hipoglikemii, zawiadom natychmiast personel medyczny. Poinformuj swojego lekarza i personel pracowni jeżeli:

-         podejrzewasz lub wiesz że jesteś w  ciąży

-         stwierdzono kiedykolwiek reakcje uczuleniową/nadwrażliwość  na kontrast jodowy, leki

-         jesteś w trakcie radioterapii

-         masz powyżej 60 lat lub w wywiadzie choroby nerek (może być wskazane oznaczenie parametrów nerkowych przed zastosowaniem kontrastu)

  1. W okresie poprzedzającym badanie należy przećwiczyć umiejętność zatrzymania oddechu na okres około 30-40 sek. (badanie wykonywanie jest na bezdechu). U mężczyzn z owłosieniem klatki piersiowej wskazane jest wygolenie klatki (w czasie badania będą przyklejone elektrody do monitorowania EKG, obecność owłosienia powoduje artefakty i zła jakość techniczna badania).

Przebieg badania

Na badanie proszę zgłosić się ze skierowaniem od lekarza i badaniami wykonanymi dotychczas (bardzo ważne jest EKG).

Pielęgniarka założy wenflon do żyły przez który będzie podawany kontrast. Badanie wykonywane jest w pozycji leżącej  na ruchomym stole. Na klatce piersiowej zostaną przyklejone elektrody do monitorowania EKG. Po wykonaniu wstępnego skanu serca zostanie podany do żyły jodowy środek kontrastowy, w tym czasie może wystąpić uczucie gorąca i jest to normalna reakcja.

Po wykonaniu całego badania, które łącznie trwa około 30 minut, personel medyczny pracowni powiadomi, że badanie zostało zakończone, wkłucie dożylne zostanie usunięte.

U chorych z bardzo szybką czynnością serca może być konieczne podanie leków z grupy beta-blokerów lub blokerów wapniowych, a czasem leków uspakajających. Proszę zabrać ze sobą informacje o wszystkich przyjmowanych lekach i schorzeniach współistniejacych (karty informacyjne, wyniki badań).

Po badaniu można wykonywać normalne zajęcia i spożywać posiłki.

MSCT naczyń wieńcowych jest procedurą niskiego ryzyka. Sporadycznie zdarzają się reakcje uczuleniowe na kontrast objawiające się swędzeniem i zaczerwieniem skóry, najczęściej ustępują samoistnie i nie wymagają podania leków. 

Aparatura

Nowoczesny 320-warstwowy tomograf komputerowy AQUILION ONE oraz 64 warstwowy tomograf komputerowy AQUILION CX produkcji japońskiej firmy TOSHIBA.

Pracownia wyposażona jest dwie dwukomorowe strzykawki automatyczne, sprzęt do nadzoru pacjenta w trakcie wykonywania badania, informatyczny system opisowy RIS oraz obrazowy PACS.

Pracownia Rezonansu Magnetycznego (MR)

Pracownia Rezonansu Magnetycznego działająca na terenie USK w Białymstoku zorganizowana została przez firmę TMS Diagnostyka Sp. z o.o. na podstawie dwustronnej umowy zawartej ze Szpitalem.

Dyrektor medyczny: prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Tarasów

Zastępca dyrektora: dr n. med. Dorota Werel

Dane rejestracyjne i adresowe:

Pracownia MR nr 1
ul. M. Skłodowskiej-Curie 24A
15-276 Białystok
Tel. sekretariat: 85 831 8901
Tel. rejestracja: 85 831 8900
Fax: 85 831 8926
e-mail: usk@tmsdiagnostyka.pl

Rejestracja na badania:

  • telefoniczna pod nr +48 85 831 8900
  • osobiście od poniedziałku do piątku w godz. 8.00 – 18.00

Badania wykonywane są na podstawie skierowania:

  • dla pacjentów Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego
  • dla pacjentów innych szpitali Województwa Podlaskiego w ramach zawartych dwustronnych umów
  • dla pacjentów w ramach umowy z NFZ (bezpłatnie)
  • dla pacjentów i podmiotów prywatnych

 

Więcej informacji dla pacjentów oraz informacji o pracowniach MR i TK prowadzonych przez TMS Diagnostyka Sp. z o.o.: na stronie www.tmsdiagnostyka.pl

Ogólna informacja o badaniu Rezonansem Magnetycznym

Zjawisko rezonansu magnetycznego zostało odkryte w roku 1946, natomiast powstały pierwsze aparaty MR stosowane w badaniach klinicznych powstały na początku lat 80. Od tego czasu  technika badań z zastosowaniem rezonansu magnetycznego jest stale rozwijana i doskonalona. Obecnie jest to jedna z najdynamiczniej rozwijających się dyscyplin diagnostyki obrazowej.

W chwili obecnej w badaniach klinicznych stosowane są różnego typu systemy MR wykorzystujące magnesy stałe lub nadprzewodzące. W zastosowaniach klinicznych używane jest pole magnetyczne w zakresie 0,2 – 3 Tesli. Jakość uzyskiwanych obrazów wzrasta wraz z natężenie stosowanego pola i jest najwyższa w aparatach wysokopolowych. Systemy o wysokim natężeniu pola magnetycznego (≥ 1,5 T) pozwalają także na przeprowadzenie szeregu badań niedostępnych w aparatach o niższym natężeniu pola. Główne zalety systemów wysokoteslowych to: zwiększenie rozdzielczości czasowej, liniowej i przestrzennej, skrócenie czasu badania, zwiększenie matrycy obrazu, zmniejszenie grubości warstw lub liczby powtórzeń, co wpływa na poprawę stosunku sygnału do szumu (SNR).

Zasada powstawania obrazów w badaniach MR

Znaczna część jąder atomów, z których zbudowane są cząstki organiczne wykazuje właściwości magnetyczne. Jądra te charakteryzują się obecnością niezerowego momentu magnetycznego (spinu). W przypadku braku zewnętrznego pola magnetycznego, momenty magnetyczne jąder atomowych są nieuporządkowane i nie mają żadnej uprzywilejowanej orientacji. W przypadku pojawienia się zewnętrznego pola magnetycznego, co ma miejsce w omawianej technice, następuje uporządkowanie ustawienia momentów magnetycznych jąder. W przypadku jąder o niezerowych spinach ustawienie to może być równoległe albo antyrównoległe do linii sił zewnętrznego pola, przy czym jąder o ustawieniu antyrównoległym jest znacznie więcej.

Najbardziej rozpowszechnionym w żywych organizmach pierwiastkiem o właściwościach magnetycznych jest wodór. Jądra jego atomów (protony) odgrywają podstawową rolę w otrzymywaniu obrazów MR. Ponieważ możliwe są dwa sposoby uporządkowania momentów magnetycznych, związane z różnymi wartościami energii posiadanej przez protony, układ jako całość może pochłaniać energię dostarczoną z zewnątrz w postaci promieniowania. Energia ta może być pochłonięta w przypadku, gdy częstotliwość wzbudzającego pola magnetycznego równa jest częstotliwości Larmora. Ponieważ leży ona w zakresie częstotliwości fal radiowych, impulsy wzbudzające określa się skrótem RF (radio frequency). Pochłonięcie energii przez próbkę oznacza przejście pewniej liczby protonów z położenia równoległego w przeciwrównoległe. Po wzbudzeniu impulsem RF, układ powraca stopniowo do stanu wyjściowego, a nagromadzoną energię emituje w postaci sygnału tzw. swobodnej relaksacji. Istotą rezonansu magnetycznego jest zatem naprzemienne nadawanie impulsów o odpowiedniej częstotliwości, wzbudzających próbkę oraz odbieranie emitowanego przez nią sygnału.

Środki kontrastowe w badaniach MR

Zastosowanie środków kontrastowych w badaniach MR znacznie poszerza możliwości diagnostyczne tej metody obrazowania, zwiększa jej czułość i specyficzność oraz wpływa na jakość obrazu. Środki kontrastowe pozwalają na lepszą charakterystykę badanych tkanek, różnicowanie rodzaju stwierdzanych zmian oraz lepsze uwidocznienie struktur naczyniowych. Obecnie w badaniach MR stosuje się jedynie środki należące do grupy paramagnetyków.

Wśród obecnie stosowanych w badaniach MR środków kontrastowych podstawowe znaczenie mają związki gadolinu (64Gd), pierwiastka ziem rzadkich należącego do grupy lantanowców. Do najczęściej używanych należy Gd-DTPA (gadopentetate dimeglumine). Po podaniu dożylnym Gd-DTPA ulega wydalaniu przez nerki i nie jest metabolizowany in vivo. Stosowanie Gd-DTPA (jak i innych środków paramagnetycznych) jest bezpieczne biologicznie, ponieważ częstość występowania skutków ubocznych jest znacznie mniejsza niż po jodowych środkach kontrastowych, w tym nawet środkach niejonowych. Ze względu na tak wysokie bezpieczeństwo badania MR z podaniem środka paramagnetycznego są wskazane u chorych z nietolerancją jodowych środków kontrastowych stosowanych np. w tomografii komputerowej.

 

Podstawowe zalety badań MR

  1. Podstawową zaletą badań MR jest ich bezpieczeństwo dla pacjenta. W przeciwieństwie do tomografii komputerowej w MR nie używa się promieniowania rentgenowskiego. Powszechnie uważa się zatem, iż badania MR są badaniami nieinwazyjnymi i nie obciążającymi chorego.
  2. Badania MR pozwalają na obrazowanie wielopłaszczyznowe, a więc uzyskanie obrazu w różnych, w zasadzie dowolnych przekrojach, co doskonale ułatwia dokładną lokalizację zmian i ich umiejscowienie względem struktur anatomicznych.
  3. Rezonans magnetyczny cechuje się bardzo wysoką rozdzielczością przestrzenną, co pozwala na uwidocznienie drobnych szczegółów anatomicznych i zmian patologicznych o bardzo małych wymiarach.
  4. MR jest również metodą o najwyższej zdolności kontrastowej dotyczącej tkanek miękkich, które w różnych sekwencjach rezonansowych mają odmienny sygnał (różną jasność na otrzymywanych obrazach). Umożliwia to doskonałe zróżnicowanie różnych rodzajów tkanek oraz rozpoznanie różnicowe poszczególnych typów zmian patologicznych.
  5. MR jest kompleksową metodą diagnostyczną. Zakres obrazowania MR jest  bardzo szeroki, obejmuje obrazowanie strukturalne (morfologiczne) w zakresie całego ciała, obrazowanie naczyń tętniczych lub żylnych (angio-MR), dróg żółciowych i trzustkowych (cholangiopankreatografia MR – MRCP), dróg moczowych (urografia MR i hydrografia MR), przestrzeni płynowych kanału kręgowego (pielografia MR). Odrębnym działem badań MR są badania czynnościowe: obrazowanie dyfuzyjne, w których dokonuje się mapowanie ruchów cząsteczek wody w tkankach (diffusion weighted imaging – DWI), badania czynnościowe (functional MR – fMR) pozwalające na uwidocznienie ośrodków mózgowia odpowiedzialnych za różne funkcje (np. ośrodek mowy, ośrodki ruchowe) oraz spektroskopia MR (MRS), metoda umozliwiająca nieinwazyjne określenie składu chemicznego badanych tkanek.

Przeciwwskazania do badania MR obejmują:

  • bezwzględnym przeciwwskazaniem do badania MR jest obecność rozrusznika serca, pomp do podawania leków, implantów ślimakowych, neurostymulatorów lub innych wszczepionych urządzeń elektronicznych
  • przeciwwskazanie względnym jest obecność sztucznych zastawek serca, klipsów naczyniowych, oraz metalowych implantów ortopedycznych: sztucznych stawów, drutów, śrub i stabilizatorów – w tych przypadkach wymagane jest dostarczenie dokumentacji dotyczącej leczenia operacyjnego, zawierającej informacje na temat typu zastosowanego implantu oraz materiału z jakiego został wykonany. Wykonanie badania w tych przypadkach możliwe jest jeśli implanty wykonane są z materiałów posiadających atest pozwalający na badanie MR
  • pacjenci z wszczepionymi stentami, filtrami naczyniowymi, po operacjach by-pass nie powinni być badani wcześniej niż 12 tygodni od zabiegu operacyjnego.
  • ostrożność należy zachować u osób, mogących mieć metaliczne ciała obce np. opiłki żelaza, przede wszystkim w obrębie oczodołów – w tych przypadkach przed badaniem wskazana jest konsultacja okulistyczna i wykonanie zdjęć rentgenowskich
  • ciąża nie jest przeciwwskazaniem do badania MR, dotychczas nie stwierdzono szkodliwego wpływu pola magnetycznego na płód, jednak wskazania do badania kobiet w ciąży oraz badanie płodu powinno być rozważone pod względem korzyści diagnostycznych; wykonanie badania MR zaleca się po zakończeniu pierwszego trymestru ciąży
  • Wypełnienia, mostki i implanty stomatologiczne nie są przeciwwskazania do badania MR. Mogą jedynie powodować powstanie artefaktów w ich sąsiedztwie,  okolicy jamy ustnej i nosogardła.

 

Przygotowanie do badań rezonansu magnetycznego

  • 2 godziny przed badaniem należy powstrzymać się od jedzenia.
  • Jeśli badanie wykonywane jest w godzinach popołudniowych można zjeść śniadanie.
  • Nie jest konieczne powstrzymywanie się od picia płynów. W dniu badania wskazane jest przyjęcie zwykłej ilości płynów (1-2 litry). Można pić wodę niegazowaną, niesłodzone soki owocowe, lekką herbatę.
  • W dniu badania należy zażyć stale przyjmowane leki.
  • Na badanie należy zgłosić się pół godziny przed planowanym terminem.
  • Należy zabrać ze sobą wyniki wcześniejszych badań obrazowych (zdjęcia i opisy) oraz dokumentację z przebiegu leczenia (karty informacyjne, wypisowe).

 

Wskazania i główne zastosowania MR

Ośrodkowy układ nerwowy

Rezonans magnetyczny znajduje zastosowanie przede wszystkim w diagnostyce klinicznej ośrodkowego układu nerwowego i jest obecnie najdoskonalszą i najdokładniejszą techniką obrazowania  mózgowia i rdzenia kręgowego Badanie MR pozwala na ocenę tkanki mózgowej, z uwidocznieniem istoty białej i szarej korowej, jąder podkorowych, układu komorowego oraz wewnątrzczaszkowych odcinków nerwów czaszkowych. Ze względu na brak artefaktów pochodzenia kostnego, występujących w tomografii komputerowej badanie MR jest główną metodą oceny struktur tylnej jamy czaszki, ze szczególnym uwzględnieniem mostu i rdzenia przedłużonego. Wskazania do badania MR obejmują w zasadzie pełne spektrum zmian chorobowych mózgu i rdzenia kręgowego.

Zakres wskazań MR w diagnostyce OUN

  • wady rozwojowe OUN
  • zmiany nowotworowe i guzy mózgu, rdzenia kręgowego i kanału kręgowego
  • choroby demielinizacyjne (np. diagnostyka stwardnienia rozsianego – SM)
  • diagnostyka zmian niedokrwiennych mózgu i rdzenia kręgowego (udarowych), zwłaszcza we wczesnym okresie (pierwszej doby), kiedy zmiany te nie uwidaczniają się w tomografii komputerowej
  • choroby zwyrodnieniowe i degeneracyjne (np. w choroba Alzheimera)
  • schorzenia zapalne OUN: wirusowe, bakteryjne, grzybicze i pasożytnicze
  • anomalie i wady naczyń mózgowych – tętniaki, malformacje naczyniowe - (angio-MR)
  • diagnostyka obrazowa przysadki mózgowej
  • obrazowanie oczodołów i struktur wewnatrzoczodołowych

 

Kręgosłup i układ kostno-stawowy

Rezonans magnetyczny jest doskonałą metodą badania stawów, zarówno dużych takich jak staw kolanowy, ramienny, biodrowy, czy skokowy, jak również w ocenie małych stawów: nadgarstka, śródręcza i śródstopia. Główne wskazania do badania obejmują zmiany pourazowe. MR pozwala na nieinwazyjną ocenę więzadeł i ścięgien, łąkotek stawów kolanowych, obrąbka stawowego w stawie ramiennym, chrząstki stawowej, obecności płynu w jamie stawowej. Rezonans magnetyczny jest wykorzystywany także w rozpoznawaniu i ocenie stopnia zaawansowania zmian nowotworowych i zapalnych kości i tkanek miękkich. Pozwala na ustalenie stopnia złośliwości guza oraz określenie rozległości nacieku.

Badanie MR umożliwia także uwidocznienie wszystkich elementów anatomicznych kręgosłupa; trzonów i łuków kręgów, krążków międzykręgowych, więzadeł oraz rdzenia kręgowego. MR jest najdokładniejszym badaniem w przypadkach choroby zwyrodnieniowej krążków międzykręgowych, uwidaczniającym zmiany wczesne, niewidoczne w innych technikach obrazowych. MR jest metodą z wyboru przy kwalifikacji chorych do zabiegu operacyjnego z powodu zmian zwyrodnieniowych (tzw. dyskopatii) oraz w monitorowaniu i ocenie skuteczności leczenia operacyjnego. Badanie MR kręgosłupa jest szczególnie istotne również w przypadku zmian pourazowych zwłaszcza do określenia uszkodzenia rdzenia kręgowego lub ucisku nerwów rdzeniowych.

 

Angiografia MR

Badanie MR nie tylko pozwala na uwidocznienie struktur anatomicznych ale także dostarcza informacji o przepływie krwi. Dzięki wykorzystaniu specjalnych technik obrazowych w badaniach MR możliwe jest uzyskanie obrazu naczyń krwionośnych – tętniczych lub żylnych, bez konieczności podawania środka kontrastowego. Liczne prace kliniczne potwierdzają przydatność angiografii MR w diagnostyce schorzeń naczyniowych mózgowia - tętniaków oraz malformacji tętniczo-żylnych. Wysoka czułość angiografii MR sprawia, że są one polecana jako badania przesiewowe w diagnostyce wad naczyń mózgowych.

 

Cholangiopankreatografia MR (MRCP), mielografia MR i hydrografia MR

Dzięki zastosowaniu specjalnych technik badania MR pozwalają w sposób nieinwazyjny (bez konieczności nakłucia oraz podawania środka kontrastowego) na uwidocznienie przestrzeni płynowych różnych narządów. W ten sposób można uzyskiwać obrazy pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych i trzustkowych, układu moczowego oraz przestrzeni płynowych kręgosłupa. Badanie dróg żółciowych i trzustkowych określane jest jako MRCP - cholangiopankreatografia MR, układu moczowego – hydrografia MR, natomiast kanału kręgowego – jako pielografia MR. Badania te pozwalają na uzyskanie wysokiej jakości i rozdzielczości obrazów zarówno prawidłowych jak i poszerzonych dróg żółciowych, moczowych jak też worka oponowego kręgosłupa i stanowią istotną alternatywę dla odpowiednich badań inwazyjnych takich jak np. ECPW (endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna), konwencjonalna mielografia czy też urografia.

 

Spektroskopia MR ( magnetic resonance spectroscopy – MRS)

Obrazowanie metodą rezonansu magnetycznego dostarcza obecnie nie tylko dokładnych, szczegółowych informacji o anatomii narządów ciała lecz pozwala uzyskiwać informacje o składzie biochemicznym różnych narządów wewnętrznych. Tego typu badania wykonywane są za pomocą techniki określanej jako spektroskopia MR. Metoda ta określana jest często jako „nieinwazyjna biopsja” ponieważ umożliwia w sposób nieinwazyjny na wgląd w przebieg procesów metabolicznych żywych organizmów. W metodzie stosowane jest pole magnetyczne o wysokim natężeniu i wykonywanie badań MRS jest możliwe jedynie przy użyciu wysokoteslowych aparatów MR.

Praktycznie metody spektroskopii rezonansowej wykorzystywane są głównie w badaniach OUN m. in. w diagnostyce uszkodzeń ogniskowych o charakterze niedokrwiennym, do oceny aktywności procesów demielinizacyjnych (np. w stwardnieniu rozsianym) oraz w chorobach zwyrodnieniowych (np. choroba Alzheimera).  Wiele uwagi poświęca się również zastosowaniu spektroskopii do diagnostyki i różnicowania guzów ośrodkowego układu nerwowego oraz oceny skutków radioterapii i odpowiedzi na chemioterapię u chorych z nieoperacyjnymi guzami mózgu. Metody MRS znalazły również swoje miejsce w diagnostyce schorzeń mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego oraz w schorzeniach miąższowych wątroby (np. stłuszczeniu i marskości wątroby).

 

Badania dyfuzyjne (Diffusion Weighted Imaging – DWI) i perfuzyjne (Perfusion MR)

Udary niedokrwienne  mózgu, zaliczane do chorób społecznych stanowią trzecią w kolejności po zawałach serca i nowotworach najczęstszą przyczynę umieralności. Corocznie schorzenie to dotyka niemal 2 promile populacji, a szczyt zachorowalności przypada na 65 rok życia. Warunkiem nowoczesnej, skutecznej terapii zawałów mózgu (fibrynoliza) dążącej do jak najszybszego przywrócenia przepływu mózgowego w okresie zmian odwracalnych jest szybka i precyzyjna selekcja pacjentów z podejrzeniem klinicznym udaru mózgowego. Powodzenie terapii, poza czynnikiem czasu, uwarunkowane jest także właściwą oceną przyczyn zawału oraz określenia rozległości uszkodzenia tkanek. Dlatego też w dobie coraz szerszego stosowania leczenia trombolitycznego udarów wzrasta rola badań obrazowych. Nowe aplikacje w obrazowaniu MR, w tym przede wszystkim obrazowanie dyfuzyjne (DWI), perfuzyjne (Perfusion MR) i spektroskopia MR (1H MRS) pozwalają na wykrycie zmian niedokrwiennych już w pierwszych minutach upośledzenia regionalnej perfuzji i stwarzają dużą szansę na skuteczne leczenie fibrynolityczne, wspomagane zazwyczaj odpowiednimi lekami cytoprotekcyjnymi i  przeciwobrzękowymi.

Aparatura

Dwa aparaty Rezonansu Magnetycznego- najnowocześniejszy Rezonans Magnetyczny VANTAGE TITAN 3T oraz VANTAGE ELAN 1,5T produkcji japońskiej firmy TOSHIBA.

Pracownia wyposażona jest w dwukomorową strzykawkę automatyczną, sprzęt do nadzoru pacjenta w trakcie wykonywania badania, informatyczny system opisowy RIS oraz obrazowy PACS.

 

Aparaty wysokopolowe o natężeniu pola 1,5 - 3 Tesli mają znacznie większe możliwości diagnostyczne od aparatów niskopolowych o natężeniu pola 0,2-0,35 Tesli. Można na nich wykonywać wszystkie badania, w tym badania całego ciała - są więc przede wszystkim przeznaczone do wysokospecjalistycznych diagnostycznych procedur neurologicznych, onkologicznych i ortopedycznych.

TOSHIBA VANTAGE Elan, Titan – nowoczesne japońskie tomografy Rezonansu Magnetycznego (MR) o natężeniu pola magnetyczne go 1,5 i 3 Tesli.

  • Cewki ATLAS umożliwiające badanie wielu narządów w trakcie jednego badania.
  • Krótszy czas badania.
  • Ciche badanie –znacznie mniejszy hałas dzięki zastosowanemu systemowi TOSHIBA PIANISSIMO, co jest szczególnie ważne dla dzieci i osób starszych.
  • Technologia TOSHIBA umożliwiająca wykonywanie wielu badań bez użycia środka kontrastowego.
  • Badania wszystkich narządów i części ciała, pełny zakres zaawansowanych badań MR.
  • Angiografia MR.
  • MR mózgu z dyfuzją.
  • Spektroskopia MR.
  • Rekonstrukcje wielowymiarowe 3D.

Lekarze

  1. prof. dr hab. n. med. Eugeniusz Tarasów
  2. dr n. med. Dorota Werel
  3. dr n. med. Adam Łukasiewicz
  4. dr n. med. Agnieszka Orzechowska- Bobkiewicz
  5. dr n. med. Aldona Turowska
  6. dr n. med. Wojciech Dzienis
  7. dr. n. med. Joanna Brzozowska
  8. dr. n. med. Anna Czeczuga
  9. dr. n. med. Andrzej Kuźmicz
  10. lek. med. Katarzyna Rutka
  11. lek. med. Patrycja Zalewska-Kurza
  12. lek. med. Barbara Bogusz
  13. lek. med. Jan Bakier
  14. lek.med. Vitalij Grinevych- rezydent

Technicy

  1. mgr Krzysztof Matuk- kierownik zespołu
  2. mgr elektroradiologii Miłosz Mentel
  3. mgr elektroradiologii Andrzej Majewski
  4. mgr elektroradiologii Robert Magusiewicz
  5. technik Beata Kodzis
  6. technik Dorota Brzósko
  7. technik Elżbieta Chwiećko
  8. technik Barbara Abdel-Qader
  9. technik Tomasz Sarosiek
  10. technik Maciej Bancerek
  11. technik Paweł Rutkowski
  12. technik Piotr Kowalczuk

Zespół pielęgniarski

  1. mgr Bożena Karabowicz- kierownik zespołu
  2. pielęgniarka Elżbieta Kalejta
  3. pielęgniarka Joanna Miron- licencjat pielęgniarstwa
  4. pielęgniarka Wanda Domaniak
  5. pielęgniarka Barbara Kapkowska- licencjat pielęgniarstwa
  6. pielęgniarka Dorota Sadowska- licencjat pielęgniarstwa
  7. pielęgniarka Irena Kaczko- licencjat pielęgniarstwa